Η μορφή τέχνης
Τι είναι το taiko; Τα ιαπωνικά τύμπανα εξηγούνται
Το taiko εξηγείται για επισκέπτες: τι σημαίνει η λέξη, πόσο παλιά είναι τα τύμπανα, οι κύριοι τύποι, πώς κατασκευάζονται και πώς διαμορφώθηκε το παίξιμο στη σκηνή.
Κλείστε το σόου ταΐκο ↗Γρήγορη απάντηση
Τα taiko είναι ιαπωνικά τύμπανα. Στην Ιαπωνία η λέξη σημαίνει οποιοδήποτε τύμπανο, ενώ αλλού συνήθως αναφέρεται στα wadaiko, τα ιαπωνικά τύμπανα, και στο kumi-daiko, το σύνολο κρουστών σε ένα σετ τυμπάνων. Στοιχεία για τα taiko στην Ιαπωνία ανάγονται στον 6ο αιώνα. Έχουν υπηρετήσει φεστιβάλ, τελετουργικά, θέατρο και πόλεμο, και το σύγχρονο σκηνικό ύφος είναι πολύ νεότερο, αναπτυγμένο από τη δεκαετία του 1950.
Μία λέξη, δύο έννοιες
Στα ιαπωνικά, το taiko σημαίνει οποιοδήποτε είδος τυμπάνου. Εκτός Ιαπωνίας, η λέξη συνήθως παραπέμπει στο wadaiko, που σημαίνει ιαπωνικά τύμπανα, και στο kumi-daiko, που σημαίνει ένα σύνολο τυμπάνων που παίζονται ως ensemble. Αυτή η δεύτερη έννοια είναι αυτή που φαντάζονται οι περισσότεροι επισκέπτες: παίκτες με ομοιόμορφα ρούχα, τύμπανα διαφορετικών μεγεθών και ένας έντονος οπτικός ρυθμός. Τα ίδια τα τύμπανα κατασκευάζονται αργά, και η προετοιμασία του σώματος και της μεμβράνης μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια ανάλογα με τη μέθοδο του κατασκευαστή.
Ένα πολύ παλιό όργανο
Τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν την παρουσία του taiko στην Ιαπωνία ήδη από τον 6ο αιώνα μ.Χ. Ένα πήλινο ειδώλιο haniwa που βρέθηκε στον νομό Gunma, με τίτλο «Άνδρας που χτυπά το taiko», θεωρείται η αρχαιότερη απόδειξη παιξίματος taiko. Το Nihon Shoki, μια κλασική ιστορία της Ιαπωνίας, διηγείται έναν μύθο για τη θεά Ame-no-Uzume που χορεύει πάνω σε ένα αναποδογυρισμένο βαρέλι sake για να παρασύρει τη θεά του ήλιου Amaterasu έξω από μια σπηλιά, και οι ιστορικοί ερμηνεύουν το χτύπημά της ως τη μυθική απαρχή της μουσικής taiko.
Τύμπανα για πόλεμο, σκηνή και ιερό
Τα ταΐκο έχουν κάνει πολλές δουλειές. Στη φεουδαρχική Ιαπωνία παρακινούσαν τα στρατεύματα, μετέφεραν διαταγές και καθόριζαν τον ρυθμό της πορείας. Συνοδεύουν το θέατρο νο και καμπούκι, όπου ορίζουν τη διάθεση και τον ρυθμό. Ηχούν στο γκαγκάκου, την παράδοση της αυλικής μουσικής, και στο κάγκουρα, τη μουσική και τον χορό του σιντοϊσμού που τελούνται σε τοπικά φεστιβάλ. Στις βουδιστικές παραδόσεις δίνουν τον ρυθμό για τους χορούς του φεστιβάλ Μπον, παιγμένα πάνω σε πύργους στολισμένους με κόκκινο και άσπρο ύφασμα, με τους χορευτές να στροβιλίζονται από κάτω.
Τα τύμπανα που θα δείτε
Τρεις οικογένειες καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος όσων θα δείτε στη σκηνή. Τα Nagadō-daiko έχουν βαρελοειδές σχήμα και είναι σκαλιστά ή κατασκευασμένα από δούγες· η διάμετρος της μεμβράνης τους μετριέται παραδοσιακά σε shaku, μια μονάδα περίπου 30 εκατοστών, και κυμαίνεται από 1 έως 6 shaku. Τα Shime-daiko είναι μικρά, ρυθμιζόμενα τύμπανα με τάνυση από σχοινί ή μπουλόνια. Το ō-daiko είναι το μεγαλύτερο τύμπανο σε ένα σύνολο, και ορισμένα είναι τόσο μεγάλα που παραμένουν στον ναό ή το ιερό όπου κατοικούν. Κάθε τύμπανο έχει τον ρόλο του: άλλα κρατούν τον ρυθμό, άλλα αλλάζουν τέμπο.
Πώς φτιάχνεται ένα τύμπανο
Ιστορικά, τα μεγάλα τύμπανα λαξεύονταν από τον κορμό μιας ιαπωνικής ζέλκοβας που είχε στεγνώσει για χρόνια, και το keyaki παραμένει το προτιμώμενο ξύλο. Τα δέρματα προέρχονται κυρίως από βοοειδή, πιο παχιά για τα μεγαλύτερα τύμπανα, και τεντώνονται σφιχτά πάνω στο σώμα με γρύλους ή με σχοινί. Πρόκες που ονομάζονται byō συγκρατούν το δέρμα στη θέση του, και ένα μεσαίο τύμπανο χρειάζεται περίπου 300 σε κάθε πλευρά. Τα μικρότερα τύμπανα έχουν λεπτότερες μεμβράνες και μερικές φορές ένα μπάλωμα από δέρμα ελαφιού στο κέντρο, εκεί όπου πέφτουν τα περισσότερα χτυπήματα.
Στάση, μπαστούνια και κραυγές
Τα μπαστούνια ονομάζονται bachi και κατασκευάζονται από διαφορετικά ξύλα και σε διάφορα μεγέθη. Οι παίκτες υιοθετούν μια φαρδιά, χαμηλή στάση, με τους γοφούς στραμμένους προς το τύμπανο, και η στάση και η κίνηση ονομάζονται kata. Εκφωνητικές κραυγές, kakegoe και kiai, δίνουν το σύνθημα για αλλαγές στον ρυθμό ή ενθαρρύνουν τους άλλους παίκτες. Η σιωπή έχει επίσης σημασία: η ιαπωνική έννοια του ma, το διάστημα ανάμεσα στα χτυπήματα, διαμορφώνει μια ρυθμική φράση όσο και τα ίδια τα χτυπήματα. Πολλές ομάδες φορούν παλτά happi και κεφαλόδεσμα hachimaki, και πολλές εξασκούνται μπροστά σε καθρέφτες για να τελειοποιήσουν τη φόρμα τους.
Από το φεστιβάλ στη σκηνή
Το Kumi-daiko αναπτύχθηκε από τον Daihachi Oguchi το 1951, έναν μουσικό με εκπαίδευση στην τζαζ, ο οποίος μετέτρεψε ένα παλιό κομμάτι μουσικής taiko σε παρτιτούρα για πολλούς εκτελεστές σε τύμπανα διαφορετικών μεγεθών. Άλλα συγκροτήματα ακολούθησαν, μεταξύ αυτών οι Ondekoza και Kodo. Οι Kodo έκαναν το ντεμπούτο τους σε φεστιβάλ του Βερολίνου το 1981 και από τότε περιοδεύουν σε όλο τον κόσμο. Σήμερα, σύνολα εμφανίζονται στην Ιαπωνία και στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Αυστραλία, τον Καναδά, την Ευρώπη, την Ταϊβάν και τη Βραζιλία, γι' αυτό μια σύγχρονη παράσταση όπως το UTAGE μπορεί να βασιστεί σε μια σκηνική γλώσσα που είναι ήδη γνωστή παγκοσμίως.
Συχνές ερωτήσεις
Το ταϊκό παίζεται μόνο στην Ιαπωνία;
Όχι. Ομάδες kumi-daiko δραστηριοποιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Αυστραλία, τον Καναδά, την Ευρώπη, την Ταϊβάν και τη Βραζιλία, καθώς και σε όλη την Ιαπωνία.
Πώς λέγονται τα μπαστούνια;
Τα μπαστούνια του taiko ονομάζονται bachi. Κατασκευάζονται σε διάφορα μεγέθη και από διάφορα ξύλα, όπως λευκή βελανιδιά, μπαμπού και ιαπωνική μαγνολία.
Γιατί φωνάζουν οι παίκτες;
Οι κραυγές, τα kakegoe και τα kiai, ενθαρρύνουν τους άλλους παίκτες ή δίνουν το σύνθημα για αλλαγή στον ρυθμό ή τη δυναμική κατά τη διάρκεια ενός κομματιού.
Πηγές